اينك نمونه‌هايى چند از رواياتى كه مىگويند : جمع‌آورى قرآن در عصر رسول خدا با دستور مستقيم آن بزرگوار انجام گرفته است : 1 - گروهى از محدثين مانند ابن ابى شيبه ، احمد بن حنبل ، ترمذى ، نسائى ، ابن حبان ، حاتم ، بيهقى و ضياء مقدسى از ابن عباس نقل كرده‌اند كه به عثمان گفتند : چه عاملى سبب شد كه شما سورهء « انفال » را كه از « مثانى » بود و سورهء « برائت » كه از « مئين » بود ، يك‌جا و پهلوى هم نوشتيد و از ميان آن‌ها « بسم اللّه » را برداشتيد و هر دو را در كنار سوره‌هاى بزرگ « طوال » قرار داديد ؟ عثمان گفت : در دوران زندگى پيغمبر سوره‌اى كه داراى آيات متعدد بود ؛ نازل شد ، آن بزرگوار نويسندگان وحى را مىخواست و دستور مىداد كه اين سوره را در كنار فلان سوره قرار دهيد و گاهى نيز چند آيه نازل مىشد و دستور مىداد كه اين آيات را در فلان سوره‌اى كه داراى فلان آيات است قرار دهيد . همهء اين‌ها به دستور پيامبر اسلام و با نظر وى انجام مىگرفت . عثمان اضافه كرد كه سورهء انفال اولين سوره‌اى است كه در مدينه نازل شده و سورهء برائت آخرين سورهء قرآن است كه فرودآمده است ولى داستان نزول هر دو سوره شبيه هم بود و دستورات و مضمون آياتشان با هم سنخيت داشت . بدين جهت من فكر كردم كه هر دو سوره از يك باب و مقوله و از نوع واحد است و از طرف ديگر رسول خدا ( ص ) كه از دنيا رحلت نمود ، بيان نكرد كه آيا سورهء برائت از انفال است يا نه ؟ روى اين اصل ، من هم آن‌ها را پهلوى هم و بدون اين كه « بسم اللّه » در ميان‌شان فاصله باشد ، نوشتم ( 1 ) - و در كنار سوره‌هاى بزرگ قرار دادم . « 1 » 2 - طبرانى و ابن عساكر از شعبى نقل كرده‌اند كه در زمان رسول خدا شش نفر از انصار ، قرآن را جمع‌آورى كرده بودند : ابى بن كعب ، زيد بن ثابت ، معاذ بن جبل ، ابو درداء ، سعد بن عبيد و ابو زيد و علاوه بر آنان مجمع بن جاريه نيز به جز دو يا سه سوره ، همهء قرآن را ضبط كرده بود . « 2 » 3 - قتاده نقل مىكند كه از انس بن مالك پرسيدم در دوران رسول خدا چه كسى قرآن را جمع‌آورى كرده بود ؟ گفت : چهار تن كه همه آن‌ها را « انصار » بودند : ابى ابن كعب ، معاذ بن جبل ، زيد بن ثابت و ابو زيد . « 3 » 4 - مسروق مىگويد : روزى عبد اللّه بن عمر از عبد اللّه بن مسعود ياد كرد ، سپس گفت : من تا

--> ( 1 ) منتخب كنز العمّال ، 2 / 48 . ( 2 ) همان ، 2 / 52 . ( 3 ) صحيح بخارى ، 6 / 102 .